Op vakantie

Reizen

Algemeen
Hoewel op vakantie gaan als je zwanger bent natuurlijk prima kan, moet je tijdens het reizen rekening houden met een paar extra ongemakken en daar voorzorgsmaatregelen voor nemen. Als zwangere heb je wat sneller last van je rug en je bekken. Door regelmatig een andere houding aan te nemen, kun je voorkomen dat de reis zo belastend voor je is dat het niet leuk meer is. Natuurlijk ligt het er ook erg aan hoever je zwanger bent.

Zit je in de eerste helft van de zwangerschap dan zullen deze klachten meestal veel minder zijn en is het makkelijker om lang te reizen dan wanneer je al voorbij de 30 weken bent en de dikke buik een echte belemmering kan gaan worden om lekker te zitten. Vooral als je zwangerschap al wat verder gevorderd is, moet je er nog maar eens goed over nadenken of een heel lange autorit of vliegreis nu wel zo plezierig voor je is. Medisch gezien kan het allemaal best, maar bedenk of je zelf denkt dat je het nog vol kunt houden om uren achtereen te moeten zitten zonder noemenswaardige beweging. Bij een autorit kun je natuurlijk wat vaker en langer stoppen, maar bij een vliegreis is je bewegingsmogelijkheid toch erg beperkt.

Vliegreizen
De termijn waarop je nog mag vliegen verschilt sterk per vliegtuigmaatschappij. Bij de één mag je niet verder zijn dan 32 weken zwangerschap, terwijl bij de ander tot 36 weken gevlogen mag worden. Check dus van tevoren bij de maatschappij van je keuze wat hun beleid is. Als er geen medische redenen zijn waarom je niet zou mogen vliegen dan kan vliegen prima gedurende de hele zwangerschap. Daar een bevalling vanaf 37 weken zwangerschap heel normaal is, wordt uiteraard afgeraden om rond die tijd nog verre reizen te maken. Als zwangere heb je een verhoogd risico op trombose omdat je aderen wat slapper worden en de zwangere baarmoeder de bloedstroom belemmert. Als je lang stilzit, wordt het risico van trombose verhoogd. Het is dus belangrijk dat je probeert om regelmatig je benen te strekken en even te gaan staan. Check daarom vroeg in en vraag om een stoel met extra beenruimte, je kunt dit ook al aangeven bij het boeken, maar de meeste maatschappijen boeken speciale verzoeken niet van tevoren. Bij lange vliegreizen is het heel belangrijk dat je regelmatig in het gangpad heen en weer loopt, door lopen help je de bloedstroom en voorkom je dat er een stolsel gevormd wordt. Als je al last hebt van spataderen is het verstandig om tijdens de vliegreis steunkousen te dragen. Daarnaast moet je kleding dragen die niet knelt.

Door de lage luchtdruk in een vliegtuig krijg je minder zuurstof binnen hierdoor kun je wat minder alert zijn dan normaal. Door de lage luchtdruk komt alcohol extra hard aan, natuurlijk wordt alcohol in de zwangerschap al ontraden, maar in het vliegtuig zeker geen alcohol gebruiken omdat één glaasje, door de lage luchtdruk, dezelfde invloed heeft als twee glazen bij een gewone luchtdruk.
De lucht is in een vliegtuig veel droger dan normaal. Uitdroging kan dan ook optreden als je niet voldoende drinkt. Neem desnoods zelf een flesje water mee, maar drink in ieder geval ruim meer dan je normaal doet. Neem liever niet teveel koffie of cola, want de cafeïne versterkt het uitdrogingsproces. Overmatig uitdrogen is schadelijk voor je baby.

Vanaf 30 weken zwangerschap vragen de meeste vliegtuigmaatschappijen om een zwangerschapsverklaring. Dit is een briefje waarop door de verloskundige of arts is aangegeven hoever je zwanger bent. Vraag hier dus naar bij je verloskundige.
In een vliegtuig is het vaak een beetje koud, kleed je dus niet te dun en neem een extra vestje mee.
Maak de veiligheidsriemen onder je buik vast.

Auto- en busreizen
Afhankelijk van hoever je zwanger bent, kan een lange autorit een forse belasting zijn. Vooral als je al wat verder zwanger bent, heb je toch sneller last van pijn in je rug of bekken en wordt lang stilzitten echt een probleem. Richt de auto daarom zo in dat je de passagiersstoel in slaapstand kunt zetten zodat je ook even kunt gaan liggen als je last krijgt van je rug of bekken. Stop vaker dan normaal om je benen te strekken. Dit is niet alleen belangrijk om bovenstaande klachten te verminderen, maar ook ter voorkoming van trombose. Als zwangere heb je een verhoogd risico op trombose omdat je aderen wat slapper worden en de zwangere baarmoeder de bloedstroom belemmert. Als je lang stilzit wordt het risico van trombose verhoogd. Stop liefst ieder uur kort om even rond te lopen en iedere twee uur wat langer om zo je lichaam echt even een andere houding te geven. Door regelmatig te bewegen verminder je, naast het risico van trombose, de kans op vochtophoping in je voeten en benen (oedeem). Ook bij een busreis is het belangrijk dat je regelmatig een stukje loopt al is het maar in het gangpad heen en weer. Let hierbij dan wel op dat je dit doet op de snelweg en niet op een bochtige binnenweg, dit om het risico van vallen te beperken. Vraag bij een busreis een stoel waar je zoveel mogelijk beenruimte hebt en een stoel die je in verschillende standen kunt zetten.

Wat mag wel/niet?

Zonnen
Sommige vrouwen kunnen de warmte en de zon minder goed verdragen als ze zwanger zijn, anderen vinden het juist heerlijk. Dit blijft een kwestie van uitproberen.
Als je zwanger bent verandert de pigmentatie van je huid. Sommige vrouwen zijn hierdoor vatbaar voor het ontstaan van een zwangerschapsmasker. Dit zijn bruine verkleuringen in het gelaat die de hele zwangerschap niet meer verdwijnen. Je kunt checken of je gevoelig bent voor het ontstaan van een zwangerschapsmasker door de eerste paar keer heel kort in de zon te gaan zitten. Als je maar de minste vlekkerige verkleuring in je gezicht bemerkt, houd je gezicht dan uit de zon. Een zwangerschapsmasker is bijzonder ontsierend en verdwijnt dus niet door niet meer in de zon te gaan, na de geboorte zal het maar heel langzaam wegtrekken. Verder mag je als zwangere vrouw gewoon zonnen net als ieder ander. Als je buik al wat dikker is geworden, is het verstandig je buik niet te lang aan de zon bloot te stellen omdat de dikke buik sneller verbrandt, leg een handdoek of t-shirt over je buik.

Als je van plan bent om straks borstvoeding te gaan geven is het heel goed om je tepels zo nu en dan aan de zon bloot te stellen. Door topless te zonnen wordt de huid van je tepel sterker en heb je straks minder kans op tepelkloven. Let wel op dat je tepels niet verbranden want dit maakt de huid juist weer minder sterk.

Verblijf op grote hoogte
Verblijf liever niet langer dan een dag op een hoogte van meer dan 2500 meter. De lucht is daar zo ijl dat er een zuurstofgebrek kan optreden, wat gevaarlijk kan zijn voor je baby.

Zwemmen
Zwemmen is een zeer goede beweging voor je gewrichten zonder dat er een extra belasting van de gewrichten optreedt. Lekker doen dus.

Bergbeklimmen en abseilen
Vroeg in de zwangerschap geen enkel probleem, mits niet boven de 2500 meter. Als de buik dikker begint te worden, wordt deze sport afgeraden. Het risico van fors stoten van de buik tegen de bergwand wordt dan te groot.

Raften
Vroeg in de zwangerschap kan deze sport wel worden beoefend, uiteraard alleen met ervaren mensen, maar dat geldt voor iedereen. Als je buik dikker wordt, wordt raften afgeraden omdat bij kapseizen het risico te groot wordt dat je met je dikke buik tegen een rots stoot.

Waterskiën
Als je een ervaren waterskiër bent kun je deze sport op een rustiger niveau uitoefenen, maar neem geen onnodig risico. Een val op water bij een hoge snelheid is uiteraard gevaarlijk bij een dikke buik. Doe dus rustig aan.

Duiken
Duiken is NIET toegestaan tijdens de zwangerschap. Uit onderzoeken tot nu toe gedaan mag worden verondersteld dat duiken grote risico's met zich meebrengt voor de foetus. Uit Engelse studies is gebleken dat de kans op afwijkingen bij de baby 15 keer hoger is als de moeder duikt in de zwangerschap. Hoewel e.e.a. nog niet wetenschappelijk is bewezen, mag toch worden aangenomen dat duiken een verhoogd risico op afwijkingen bij de baby veroorzaakt.

Parachutespringen
Parachutespringen is NIET toegestaan

Tennis/Squash
Je kunt gewoon doorgaan met tennis en squash, echter niet te fanatiek. Vooral opletten bij sprints, draaibewegingen en plotseling stoppen. Je bewegingsapparaat verandert als je zwanger bent en squash kan erg belastend zijn, vooral als je fanatiek bent. Let dus op en doe rustiger aan.

Skiën
Alleen voor geoefende skiërs en op niet te steile hellingen. Vooral bij een gevorderde zwangerschap wordt het risico groter bij vallen op de buik. Dus in het begin van de zwangerschap nog geen probleem, maar bij een dikker wordende buik toch erg voorzichtig zijn en wellicht beperken tot kleine heuveltjes.

Let extra op je voeding!

Als zwangere vrouw moet je, ook in Nederland, extra opletten op je voeding. Rauw vlees en rauwe melkproducten mogen niet, groenten moeten extra goed gewassen worden en lever en leverproducten mogen maar zeer beperkt gegeten worden. Daarnaast is een extra goede hygiëne tijdens de bereiding zeer belangrijk. Al deze adviezen zijn in Nederland al niet makkelijk op te volgen, maar in het buitenland wordt dat vaak nog iets moeilijker. Lang niet overal wordt er immers zo goed op hygiëne gelet als bij ons en leg in het Turks maar eens uit dat je vlees echt heel goed doorbakken moet zijn.

Vooral als je uit eten gaat is het heel belangrijk dat je goed op de hygiëne let van het restaurant wat je uitkiest. Nu mag je lang niet overal (bijna nergens) in de keuken kijken, maar aan het uiterlijk van het restaurant en de toiletten kun je al wel een redelijke indruk krijgen hoe het gesteld is met de hygiëne. Ziet het er niet zo fris uit, zoek dan een ander restaurant. Neem een 'taal op reis' boekje mee om duidelijk te maken dat je zwanger bent en je vlees dus absoluut niet rauw mag zijn. Sla moet extra goed gewassen zijn, maar in een restaurant heb jij hier geen controle over. Neem daarom liever geen rauwe groenten in een restaurant maar gekookte. Zijn er geen gekookte groenten, eet dan meer (bij voorkeur geschild) fruit of vruchtensap overdag om zo het gebrek aan vitaminen te compenseren.

In zuidelijke landen zie je regelmatig kraampjes met allerlei lekkere hapjes op straat. Hoe lekker dit er ook uitziet, vaak zie je ook dat vliegen en ander ongedierte makkelijk bij het eten kunnen komen. Eet dus liever niet aan zo'n kraam.
Water uit de kraan kun je in de meeste zuidelijke landen niet drinken, doe dit ook zeker niet. Koop altijd flessen mineraal water en zet hier ook je koffie van. Koken kun je ook het beste doen met mineraalwater.

Let bij aankoop of eten van kazen in het buitenland altijd op of het niet gemaakt is van rauwe melk. Vraag dit na als je kaas eet als dessert in een restaurant. Kaas die geserveerd wordt bij een warm gerecht is geen probleem, deze is zo verhit dat de bacteriën vernietigd zijn. Rauwe visproducten mogen overigens wel gegeten worden, mits ze met de nodige hygiëne omgeven zijn.

Zonnesteek

Veel mensen denken dat een zonnesteek wordt veroorzaakt door langdurige blootstelling aan de zon. Maar dit is niet helemaal waar, een zonnesteek wordt veroorzaakt door een combinatie van hitte met grote inspanning. Door langdurige inspanning, bijvoorbeeld sporten, in een zeer warme omgeving treedt door transpiratie erg veel vocht- en zoutverlies op. Uiteindelijk kan dit vochtverlies zo groot zijn dat het niet meer mogelijk is om voldoende te transpireren. Daar transpiratie de belangrijkste manier is om af te koelen kan er dan makkelijk een te hoge lichaamstemperatuur ontstaan. De combinatie van vocht- en zoutgebrek en de hoge lichaamstemperatuur geven klachten als hoofdpijn en duizeligheid, ook kan er spierzwakte optreden. In ernstige gevallen kan iemand wartaal gaan uitslaan.
Een zonnesteek is gevaarlijk in de zwangerschap. Door de uitdroging kan de placenta minder goed werken en kan de vrucht in gevaar komen. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat een te hoge lichaamstemperatuur vroeg in de zwangerschap afwijkingen aan het kind of een miskraam kan veroorzaken.

Bij de eerste tekenen van een zonnesteek is het belangrijk om voor afkoeling te zorgen met lauw water en het vocht- en zoutgebrek aan te vullen door veel te drinken (niet te koud) en een oplossing van ORS te gebruiken (zie paragraaf Uit voorzorg meenemen).
Je kunt een zonnesteek voorkomen door niet te gaan sporten op het heetst van de dag en een hoed of pet te dragen als de zon op zijn hoogst staat.

Legionella en zwangerschap:

Hoewel er de laatste jaren veel aandacht is geweest voor de legionella-bacterie is het risico van besmetting niet geweken. In Nederland wordt het waterleidingssysteem gecontroleerd door De Inspectie Gezondheidsbescherming, Waren en Veterinaire Zaken. Maar in het buitenland is de controle lang niet overal even goed. Lees de algemene informatie over legionella op de site goed door.
Een legionella-besmetting kan ontaarden in de veteranenziekte. Een zeer gevaarlijk ziektebeeld voor iedereen, maar zeker als je zwanger bent kan de veteranenziekte verstrekkende gevolgen hebben. In het ergste geval kan er zelfs een verlies van de baby optreden door een placenta-loslating, maar ook vroeggeboorte ten gevolge van de hoge koorts is beschreven.

Het is verstandig om douches en kranen op campings en in hotels altijd geruime tijd met alleen heet water te laten doorlopen. Laat de deur bij dit doorlopen open staan en blijf gedurende die tijd ook uit de douche, dit omdat de legionella-bacterie in de waterdamp voorkomt. Ziet u op een camping dat de waterleiding boven de grond loopt, dan is het oppassen geblazen, door de hoge temperatuur wordt het water dan opgewarmd tot ideale condities voor de legionella-bacterie. Het gebruik van een eigen waterzak met daaraan een douchekop wordt afgeraden. Boilers in caravans of campers moeten het water tot minimaal 60 graden verhitten, lukt dit niet neem dan contact op met de leverancier. Als de boiler langere tijd niet is gebruikt is het verstandig de boiler en leidingen goed door te spoelen, eventueel met een ontsmettingsmiddel die bestemd is om privé zwembaden te reinigen. Erna uiteraard wel goed spoelen met schoon water.

Ook als je weer thuis komt, is het verstandig om alle leidingen een tijdje te laten doorlopen met alleen heet water. Ook de pomp en filters van een bubbelbad moeten ontsmet worden als het enkele weken niet gebruikt is.

Bij de volgende klachten moet je onmiddellijk contact opnemen met een arts:

1. hoge koorts
2. snel opkomende hoofdpijn
3. spierpijn
4. hoesten/kortademigheid
5. braken en diarree.

Hoe sneller je erbij bent, hoe groter de kans op genezing zonder restverschijnselen bij moeder of kind.

Op vakantie naar de (sub)tropen in de zwangerschap

Het is belangrijk om goed af te wegen of een reis naar de (sub)tropen tijdens de zwangerschap wel of niet gemaakt moet worden. Wanneer er tijdens de zwangerschap of tijdens vorige zwangerschappen ernstige problemen zijn ontstaan of wanneer je een ziekte of flinke bloedarmoede hebt, raden wij je aan om met jouw huisarts of specialist te overleggen of een verblijf in deze gebieden wel verantwoord is.

In het algemeen is er tijdens de zwangerschap bij vrouwen sprake van een verminderde afweer. Zij lopen hierdoor een verhoogde kans op het krijgen van infectieziekten en bovendien kunnen deze ziekten ook ernstiger verlopen. Infectieziekten zorgen ook voor een verhoogd risico bij het ongeboren kind. Vooral in de eerste paar maanden van de zwangerschap is het risico van een beschadiging van de vrucht groter. Hierdoor bestaat er meer kans op een miskraam. In de laatste paar maanden van de zwangerschap kan de bevalling eerder op gang komen door infectieziekten die gepaard gaan met koorts.

De medische voorzieningen in de (sub)tropen zijn meestal slechter dan bij ons. Bepaalde geneesmiddelen zijn tijdens de zwangerschap niet toegestaan omdat ze een risico vormen voor het ongeboren kind. In veel (sub)tropische landen wordt gebruik gemaakt van dergelijke geneesmiddelen. De beperkte keuzemogelijkheid van geneesmiddelen maakt de behandeling van verschillende infectieziekten, waaronder malaria, moeilijker.

Vaccinaties
Ga van tevoren na of er tropische- en/of infectieziekten heersen in het vakantieland van je keuze. Zwangeren zijn gevoeliger voor infecties en tegen sommige tropische ziekten kun je tijdens je zwangerschap niet worden ingeënt. Klik hier om te kijken welke ziekten voorkomen in het land van je keuze voordat je de definitieve vakantiekeuze maakt.
Niet alle vaccinaties kunnen tijdens de zwangerschap gegeven worden. Van de meeste vaccinaties is bekend dat zij onschadelijk zijn voor het ongeboren kind. Van een aantal vaccinaties is dat niet zeker waardoor deze worden ontraden. Vaccinaties tegen DTP (difterie, tetanus en polio), tyfus en hepatitis A (besmettelijke geelzucht), kunnen in de zwangerschap gegeven worden. Inentingen tegen gele koorts en meningitis worden in de zwangerschap bij voorkeur niet gegeven. Deze vaccinaties zijn slechts voor een beperkt aantal gebieden noodzakelijk of verplicht.

Malaria is heel gevaarlijk voor een aanstaande moeder en haar ongeboren kind. Bepaalde antimalariamiddelen, te weten paludrine en nivaquine, zijn door zwangeren wel in te nemen, maar honderd procent bescherming tegen de ziekte bieden deze nooit. Paludrine en nivaquine zijn alleen in bepaalde tropische gebieden effectief. In andere gebieden moet lariam worden geslikt, een middel dat in de eerste drie maanden van de zwangerschap niet mag worden ingenomen. Bij het gebruiken van lariam wordt vrouwen met een kinderwens dringend aangeraden om na het innemen van de laatste lariam drie maanden te wachten met zwanger worden.
Een malaria aanval in de zwangerschap zal behandeld moeten worden. Therapiekeuze hangt af van de resistentie van de malariaparasiet. Hoewel er onvoldoende gegevens beschikbaar zijn over de gevolgen van een malaria-aanval en de behandeling in de zwangerschap, wordt aangenomen dat de therapie in zeer weinig gevallen schade toebrengt aan de vrucht. Er zijn er oor- en oogdefecten beschreven, maar behandeling is nodig, er is dus geen keuze.
Voor vragen omtrent wel/niet inenten tijdens de zwangerschap kun je terecht bij onze vaccinatiearts.

Tijdens of na de bevalling, maar ook na een ongeluk, kunnen er complicaties optreden waarbij een bloedtransfusie nodig is. Bloedtransfusies zijn alleen nodig bij groot bloedverlies. Bloed in de tropen kan besmet zijn met het aidsvirus maar ook met Hepatitis B. De ambassade van het land wat u gaat bezoeken, kan u inlichten of transfusiebloed op onder andere het aidsvirus wordt gecontroleerd.

Op vakantie naar Turkije

In Turkije komt Hepatitis A voor. Dit is een besmettelijke leverziekte. Het hepatitis A virus verspreidt zich via menselijke ontlasting, besmet voedsel of water. Als je naar Turkije op vakantie gaat is het dus verstandig om je te laten vaccineren tegen Hepatitis A. Een vaccin met het gedode virus is mogelijk in de zwangerschap. Hoewel er onvoldoende gegevens zijn om de veiligheid vast te stellen, zijn er tot nu toe geen aanwijzingen voor een verhoogd risico op aangeboren afwijkingen bij vaccinatie tijdens de zwangerschap.

Daarnaast wordt voor Turkije het DTP-vaccin geadviseerd. De meeste mensen hebben deze inenting als kind gehad, maar geadviseerd wordt om dit iedere 15 jaar te herhalen. Indien je nooit eerder bent ingeënt tegen DTP wordt er geadviseerd om dit in de zwangerschap wel te doen door middel van een volledige serie van 3 inentingen.

Uit voorzorg meenemen

Zwangerschapskaart
Het is verstandig om je verloskundige te vragen om een kopie van je zwangerschapskaart. Stel dat je, om wat voor reden dan ook, bij een arts terechtkomt, dan kun je laten zien dat je zwanger bent, hoever je bent en hoe de controles tot nu toe zijn verlopen. Bovendien is het prettig als de arts kan zien of er belastende dingen zijn in je medische voorgeschiedenis.

ORS
Verder wordt aanbevolen om ORS (oral rehydration salt) mee te nemen, te koop bij apotheek en drogist. Dit is een mengsel van glucose en zouten en wordt opgelost in water, het voorkomt uitdroging bij diarree.

Actieve kool
Als medicijn tegen diarree kun je als zwangere vrouw een actieve kool bevattend absorberend middel (bijvoorbeeld Norit) meenemen. Het effect van een dergelijk middel is beperkt. Andere medicijnen tegen diarree, zoals loperamide, alleen gebruiken in overleg met een arts of je verloskundige.

Middel tegen insectenbeten
Hoewel insectenbeten in het algemeen slechts wat ongemak veroorzaken, kunnen beten van sommige insecten infecties overbrengen. Probeer je dus goed te beschermen tegen insectenbeten.

Tekentang
Teken komen steeds meer voor in bossen en struiken. Sommige teken kunnen de ziekte van Lyme overbrengen. Je kunt voorkomen dat je een teek krijgt door in bossen je lichaam volledig te bedekken. Als je toch een teek hebt, verwijder hem dan direct met een (teken)pincet. Zet het pincet over het lijf van de teek, net boven je huid en trek de teek naar buiten. Gebruik geen alcohol of andere middelen om de teek te verdoven want juist dan zal de teek de vloeistof in het lichaam uitspugen in jouw huid.

Bronnen

RIVM: medicijnen in de zwangerschap

GGD Hart voor Brabant